W zalewie zazwyczaj ponurych informacji gospodarczych i geopolitycznych, najnowszy raport Eurostatu jawi się jako zaskakująca anomalia, która na pierwszy rzut oka powinna być powodem do narodowej dumy. Europejski urząd statystyczny opublikował dane, z których wynika, że Polska stała się krajem o najniższym w całej Unii Europejskiej wskaźniku ubóstwa energetycznego. Według brukselskich tabel, odsetek gospodarstw domowych nad Wisłą, które deklarują niemożność ogrzania mieszkania do odpowiedniej temperatury, jest śladowy i stawia nas w lepszym świetle niż zamożne społeczeństwa Zachodu. Jednakże analitycy rynku energetycznego, zamiast otwierać szampana, biją na alarm, ostrzegając, że mamy do czynienia z niebezpieczną iluzją, a sukces ten zbudowany jest na kruchych fundamentach państwowego interwencjonizmu, a nie na realnej poprawie bytu obywateli.
Kluczem do zrozumienia tego paradoksu jest metodologia oraz kontekst ostatnich lat. Wskaźnik Eurostatu opiera się w dużej mierze na subiektywnych odczuciach badanych. Polacy deklarują, że w ich domach jest ciepło, ponieważ przez ostatnie sezony grzewcze byli chronieni potężnym parasolem finansowym państwa. Zamrożenie cen energii, dodatki węglowe, gazowe i elektryczne sprawiły, że przeciętny Kowalski nie odczuł w portfelu rzeczywistej, rynkowej ceny ciepła. Rządowa kroplówka finansowa skutecznie znieczuliła społeczeństwo, tworząc sztuczne poczucie bezpieczeństwa. W efekcie statystyka pokazuje sukces, ale jest to sukces kupiony na kredyt, kosztem gigantycznego obciążenia budżetu państwa, a nie wynikający ze wzrostu zamożności społeczeństwa czy poprawy efektywności energetycznej budynków.
Eksperci punktują, że niska wskaźnikowo skala ubóstwa energetycznego maskuje strukturalne problemy polskiego mieszkalnictwa. Fakt, że w domu jest ciepło, nie oznacza, że jest on ogrzewany w sposób ekonomiczny czy ekologiczny. W wielu przypadkach "walka z chłodem" w polskich warunkach wciąż oznacza spalanie paliw najniższej jakości w przestarzałych piecach, co w statystykach Eurostatu wygląda jak sukces (bo jest ciepło), ale w rzeczywistości jest dramatem ekologicznym i zdrowotnym. Mamy więc do czynienia z ukrytym ubóstwem, gdzie relatywny komfort termiczny osiągany jest kosztem degradacji środowiska lub drastycznych cięć w innych wydatkach domowych, czego proste ankiety europejskie nie są w stanie wychwycić.
Ostrzeżenie płynące ze środowisk eksperckich jest jednoznaczne: obecna sytuacja jest nietrwała. Gdy mechanizmy osłonowe zostaną ostatecznie wygaszone, a ceny energii zostaną w pełni uwolnione i poddane rygorom polityki klimatycznej Unii Europejskiej (w tym nadchodzącemu systemowi ETS2), statystyczny lider może błyskawicznie spaść na szary koniec stawki. Prawdziwą walką z ubóstwem energetycznym nie jest bowiem dopłacanie do rachunków, lecz masowa termomodernizacja – ocieplanie domów i wymiana źródeł ciepła na takie, które są tanie w eksploatacji bez państwowych dopłat. Dopóki polskie domy będą "wampirami energetycznymi", dopóty niskie wskaźniki w tabelach Eurostatu będą jedynie pudrowaniem rzeczywistości, która przy pierwszym większym mrozie rynkowym może boleśnie zweryfikować domowe budżety Polaków.
